Η φρεγάτα «Κίμων», η πρώτη από τις γαλλικές φρεγάτες τύπου FDI που προορίζονται για το Πολεμικό Ναυτικό, έχει αποκτήσει έναν ρόλο που ξεπερνά κατά πολύ τη στενή στρατιωτική της σημασία. Παρότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα εξοπλιστικά προγράμματα των τελευταίων δεκαετιών, η «Κίμων» έχει μετατραπεί ταυτόχρονα σε κεντρικό στοιχείο της κυβερνητικής επικοινωνιακής στρατηγικής. Μέσα από στοχευμένες αναφορές, συμβολισμούς και δημόσιες παρουσίες, η κυβέρνηση αξιοποιεί τη φρεγάτα ως εργαλείο πολιτικής αφήγησης, επιχειρώντας να συνδέσει την άμυνα με την εικόνα της σταθερότητας, της ισχύος και της αποτελεσματικής διακυβέρνησης.
Γνωρίζουμε βέβαια από την πολιτική φιλοσοφία ότι η επικοινωνία υποβάλλει, παρωθεί, αγιοποιεί, ενθαρρύνει, αλλά επίσης περιστέλλει, δυσχεραίνει, στοχοποιεί και αυτό γιατί η επικοινωνία συνοδεύει την εξουσία. Η εξουσία δεν είναι μόνο κατοχή, κυριαρχία, έλεγχος, αλλά είναι επίσης και επικοινωνία που προωθεί τελεολογικές δραστηριότητες.
Σε πρώτο επίπεδο, η «Κίμων» προβάλλεται ως απόδειξη του τεχνολογικού εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων. Στον δημόσιο λόγο κυβερνητικών στελεχών, το πλοίο εμφανίζεται ως η αιχμή του δόρατος ενός «νέου Πολεμικού Ναυτικού», ικανού να ανταποκριθεί στις σύγχρονες προκλήσεις της Ανατολικής Μεσογείου. Και θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε. Ωστόσο η αναφορά στα προηγμένα ραντάρ που διαθέτει η φρεγάτα «Κίμων», τα ψηφιακά συστήματα μάχης και διαλειτουργικότητα με συμμαχικές δυνάμεις δεν γίνεται μόνο για λόγους ενημέρωσης. Όλο αυτό όμως λειτουργεί επικοινωνιακά ως μήνυμα προόδου και τεχνολογικής αναβάθμισης, ενισχύοντας την εικόνα μιας χώρας που επενδύει στο μέλλον και δεν περιορίζεται σε παρωχημένα μέσα. Το σόου που καλλιέργησε η κυβέρνηση με τη φρεγάτα «Κίμων», και φυσικά με τη βοήθεια των ΜΜΕ είχε συγκεκριμένη προοπτική.
Η κυβέρνηση αξιοποίησε τη φρεγάτα για να καλλιεργήσει το αίσθημα ασφάλειας στο εσωτερικό ακροατήριο. Σε μια περίοδο όπου οι ελληνοτουρκικές σχέσεις χαρακτηρίζονται από διακυμάνσεις, εντάσεις και απρόβλεπτες ρητορικές εξάρσεις, η ανάδειξη της φρεγάτας «Κίμων» δραστηριοποιείται καθησυχαστικά. Το πλοίο παρουσιάζεται ως έμπρακτη απάντηση σε κάθε απειλή ή αμφισβήτηση, εντάσσοντας την έννοια της αποτροπής σε ένα απλό και εύληπτο αφήγημα Στο αφήγημα ότι η Ελλάδα διαθέτει ισχυρά μέσα, άρα μπορεί να υπερασπιστεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Επικοινωνιακά, αυτό το μήνυμα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς περιορίζει την ανασφάλεια και μετατρέπει ένα σύνθετο γεωπολιτικό ζήτημα σε εικόνα ελέγχου και ετοιμότητας.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η χρήση της φρεγάτας «Κίμων» ως πολιτικό επιχείρημα απέναντι στην αντιπολίτευση. Η κυβέρνηση παρουσιάζει το πρόγραμμα των φρεγατών ως απόδειξη σοβαρού σχεδιασμού και υπευθυνότητας στη διαχείριση των εθνικών θεμάτων. Σε αντιπαραβολή με προηγούμενες περιόδους, όπου –σύμφωνα με την κυβερνητική αφήγηση– υπήρχαν καθυστερήσεις ή έλλειψη στρατηγικού οράματος, η φρεγάτα «Κίμων» προβάλλεται ως χειροπιαστό αποτέλεσμα πολιτικών αποφάσεων. Με αυτόν τον τρόπο, το πλοίο μετατρέπεται σε σύμβολο αποτελεσματικότητας και σε απάντηση σε οποιαδήποτε κριτική περί κόστους, προτεραιοτήτων ή εξοπλιστικών επιλογών.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η διεθνής διάσταση της επικοινωνιακής αξιοποίησης της φρεγάτας. Η φρεγάτα «Κίμων» συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική συνεργασία Ελλάδας – Γαλλίας, την οποία η κυβέρνηση προβάλλει ως κομβικό πυλώνα της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής. Κάθε αναφορά στο πλοίο συνοδεύεται συχνά από υπενθυμίσεις για τις διμερείς συμφωνίες, τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής και τον ρόλο της Ελλάδας ως αξιόπιστου εταίρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ. Επικοινωνιακά, λοιπόν η φρεγάτα «Κίμων» λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην εθνική άμυνα και τη διεθνή διπλωματία, προβάλλοντας τη χώρα ως μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου συμμαχιών και στρατηγικών ισορροπιών.
Ταυτόχρονα, η επικοινωνιακή χρήση της φρεγάτας «Κίμων» εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική ανάδειξης θεμάτων άμυνας και ασφάλειας ως κεντρικών στοιχείων της κυβερνητικής ατζέντας. Σε περιόδους κοινωνικής ή οικονομικής πίεσης, πολιτικών σκανδάλων και απαξίωσης των πολιτικών θεσμών η προβολή ενός σύγχρονου πολεμικού πλοίου μπορεί να λειτουργήσει συσπειρωτικά. Η εικόνα ισχύος και εθνικής αυτοπεποίθησης έχει τη δυνατότητα να μετατοπίσει τη δημόσια συζήτηση από δύσκολα καθημερινά προβλήματα σε ζητήματα εθνικής υπερηφάνειας και στρατηγικής σημασίας. Χωρίς να αποτελεί πανάκεια, αυτή η μετατόπιση της ατζέντας είναι ένα γνωστό εργαλείο πολιτικής επικοινωνίας, που ο κ. Μητσοτάκης και η κυβέρνηση του το χρησιμοποιούν δεόντως.
Ωστόσο, η υπερβολική προβολή της φρεγάτας «Κίμων» ενέχει και κινδύνους. Η μετατροπή ενός εξοπλιστικού προγράμματος σε επικοινωνιακό σύμβολο μπορεί να οδηγήσει σε απλοποίηση σύνθετων ζητημάτων άμυνας. Η εθνική ασφάλεια δεν εξαρτάται από ένα μόνο πλοίο, όσο προηγμένο κι αν είναι, αλλά από ένα σύνολο παραγόντων. όπως η συνολική στρατηγική, οι διπλωματικές κινήσεις, αλλά και οι οικονομική βιωσιμότητα. Παρ’ όλα αυτά, στην πολιτική επικοινωνία τα σύμβολα συχνά υπερισχύουν της ανάλυσης, και η κυβέρνηση φαίνεται να επενδύει συνειδητά σε αυτή τη δυναμική.
Επιπλέον, η φρεγάτα «Κίμων» χρησιμοποιείται και ως στοιχείο οικοδόμησης εθνικής αυτοπεποίθησης. Σε έναν δημόσιο λόγο που συχνά χαρακτηρίζεται από απαισιοδοξία ή αίσθημα υστέρησης, η προβολή ενός σύγχρονου και ισχυρού πολεμικού πλοίου λειτουργεί ως αντίβαρο. Έτσι λοιπόν η κυβέρνηση επιχειρεί να καλλιεργήσει την εικόνα μιας χώρας που δεν αρκείται στον ρόλο του παρατηρητή, αλλά συμμετέχει ενεργά στις εξελίξεις της περιοχής, διαθέτοντας τα μέσα να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της.
Συνολικά, η φρεγάτα «Κίμων» αποτελεί ένα πολυεπίπεδο επικοινωνιακό εργαλείο. Δεν είναι απλώς ένα πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού, αλλά ένα σύμβολο γύρω από το οποίο δομείται ένα ευρύτερο πολιτικό αφήγημα. Μέσα σε αυτό το αφήγημα η κυβέρνηση επιχειρεί να προβάλει την τεχνολογική πρόοδο, την αποτρεπτική ισχύ, τις διεθνείς συμμαχίες, την ιστορική συνέχεια και την πολιτική αποτελεσματικότητα. Το κατά πόσο αυτή η επικοινωνιακή στρατηγική θα συνοδευτεί και από ουσιαστική, μακροπρόθεσμη ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας της χώρας, αποτελεί ένα ερώτημα που θα απαντηθεί στην πράξη. Σε κάθε περίπτωση, η φρεγάτα «Κίμων» έχει ήδη καταγραφεί όχι μόνο ως εξοπλιστικό πρόγραμμα, αλλά και ως κεντρικό σύμβολο της σύγχρονης κυβερνητικής επικοινωνίας χωρίς να γίνεται έστω κάποια νύξη στις οικονομικές θυσίες των πολιτών.
Απόστολος Αποστόλου. Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
