Ο δρ Κωσταντίνος Χατζηδημητρίου παρουσίασε στη Μελβούρνη, για πρώτη φορά, τα αποτελέσματα της έρευνάς του σε αμερικανικά αρχεία
Επιπλέον αποδείξεις σχετικά με το τι συνέβη στη Σμύρνη έναν αιώνα πριν θεωρείται ότι «κρύβουν» τα αμερικανικά αρχεία, τα οποία έρχονται στο φως χάρη στην έρευνα επιστημόνων της διασποράς. Έτσι, νέα στοιχεία έρχεται να προσθέσει και ο δρ Κωσταντίνος Χατζηδημητρίου, επισκέπτης καθηγητής του Αυστραλιανού Ινστιτούτου Μακεδονικών Σπουδών και αποδέκτης του 2023 Christos Mantzios Visiting Scholar Award.
Το ποιος έκαψε τη Σμύρνη είναι ένα ερώτημα που μέχρι σήμερα δεν έχει σαφή απάντηση. Μια από τις εκτιμήσεις –η οποία έχει παρουσιαστεί και από Τούρκους ιστορικούς και αρθρογράφους– είναι ότι την εντολή την έδωσε ο Νουρεντίν πασάς σε γνώση του Μουσταφά Κεμάλ. Για το τελευταίο, ότι ο Μουσταφά Κεμάλ γνώριζε, ήταν βέβαιος και ο Αμερικανός πρόξενος Τζορτζ Χόρτον· την άποψη αυτή την έχει καταγράψει στο εμβληματικό έργο Η μάστιγα της Ασίας – 1922 Η Μικρασιατική Καταστροφή.
Σε ό,τι αφορά την έρευνα του Κωνσταντίνου Χατζηδημητρίου, μέρος της υπάρχει στο βιβλίο Η καταστροφή της Σμύρνης μέσα από τις αμερικανικές πηγές, το οποίο κυκλοφόρησε τον Ιούλιο του 2022 από τις εκδόσεις «Λαβύρινθος».
Σύμφωνα με τα όσα είπε κατά τη διάρκεια της διάλεξης, το 1922 υπήρξε ένα… Smyrnagate (κατά το Watergate), το οποίο σχετίζεται με τις στενές σχέσεις της τότε κυβέρνησης των ΗΠΑ υπό τον πρόεδρο Χάρντινγκ με τη βιομηχανία πετρελαίου. Όπως εξήγησε, υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση για την εμπλοκή στο Teapot Dame, το σκάνδαλο που οδήγησε στη φυλάκιση του πρώτου Αμερικανού υπουργού για δωροδοκία από πετρελαϊκές εταιρείες.
Από αυτές τις σχέσεις, σύμφωνα με τον δρ Χατζηδημητρίου, εξηγείται το ότι στη Σμύρνη οι εγκαταστάσεις της αμερικανικής εταιρείας πετρελαίου Standard Oil έμειναν ανέπαφες, παρόλο που κάηκε ακόμα και το αμερικανικό προξενείο. Τόνισε δε ότι οι προσπάθειες του Τζορτζ Χόρτον και του Έντουαρντ Χέιλ Μπίρσταντ υπονομεύτηκαν, μιας και η αμερικανική κυβέρνηση έδινε μεγαλύτερη σημασία στο πολιτικό και οικονομικό κέρδος. «Οι ΗΠΑ δεν έχουν αναγνωρίσει επισήμως ότι το 1922 έγινε γενοκτονία σε βάρος των χριστιανών στη Σμύρνη, παρά τις τοπικές πολιτειακές αποφάσεις» σημείωσε ο ερευνητής.
Χρειάστηκε μεγάλη πίεση ώστε η αμερικανική κυβέρνηση να εγκαταλείψει την ουδέτερη στάση που τηρούσε επισήμως και να χρησιμοποιήσει το Ναυτικό της για να διασωθούν άμαχοι από τη Σμύρνη και τη Μικρασία γενικότερα. Επίσημα έγγραφα της εποχής καταδεικνύουν το μέγεθος της προσπάθειας και ταυτόχρονα ρίχνουν φως στις τουρκικές φρικαλεότητες.
