Η Ελληνική Επανάσταση αποτέλεσε έναν πολύχρονο αγώνα των χριστιανικών πληθυσμών στον ελλαδικό χώρο για ανεξαρτησία από τους Οθωμανούς. Παρά τις θαρραλέες επιτυχίες και τις λαμπρές προσωπικότητες που αναδείχθηκαν από τον Αγώνα σε ξηρά και θάλασσα, η συγκεκριμένη περίοδος κατέγραψε και μαύρες στιγμές. Προδοσίες, δολοφονίες, αιματηροί εμφύλιοι και κακοδιοίκηση, που απειλούν ανά πάσα στιγμή να τινάξουν το όλο εγχείρημα στον αέρα.
Μέσα σε αυτή την περίοδο, που χαρακτηρίζεται από έντονες διακυμάνσεις, αναδείχθηκαν προσωπικότητες οι οποίες διέδωσαν το μήνυμα του ξεσηκωμού, ενέπνευσαν και στήριξαν την Επανάσταση των Ελλήνων, με ορισμένους εξ αυτούς να δίνουν και τη ζωή τους για τα υψηλά ιδανικά του αγώνα αυτού.
Αυτές οι προσωπικότητες ονομάστηκαν Φιλέλληνες, άνθρωποι διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων και ιδιότητας, κυρίως από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, οι οποίοι, είτε εθελοντικά, είτε ως απεσταλμένοι από τις κυβερνήσεις τους, βοήθησαν σε όλα τα στάδια της Επανάστασης, όπως με συμμετοχή στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, με οικονομική ενίσχυση, μέσω της τέχνης ή άλλες δράσεις, που σκοπό είχαν να προβάλλουν την ελληνική προσπάθεια στο εξωτερικό.
Το φιλελληνικό ρεύμα
Το ρεύμα του φιλελληνισμού δεν ανακαλύφθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα. Ο όρος εμφανίζεται από την αρχαιότητα, σε κείμενα μεγάλων φιλοσόφων και ιστοριογράφων, αντανακλώντας σε μεγάλο βαθμό την ανάγκη ενός «πανελλήνιου» κοινού απέναντι στην περσική επεκτατικότητα.
Το διαρκώς αυξανόμενο κύμα υποστήριξης του ελληνικού αγώνα του 1821 οφείλεται εν πολλοίς στο κίνημα του Ρομαντισμού που επικρατούσε στην Ευρώπη εκείνη την περίοδο και στην πολιτισμική ταύτιση των Ευρωπαίων με το ελληνορωμαϊκό παρελθόν.
Το φιλελληνικό ρεύμα
Το ρεύμα του φιλελληνισμού δεν ανακαλύφθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα. Ο όρος εμφανίζεται από την αρχαιότητα, σε κείμενα μεγάλων φιλοσόφων και ιστοριογράφων, αντανακλώντας σε μεγάλο βαθμό την ανάγκη ενός «πανελλήνιου» κοινού απέναντι στην περσική επεκτατικότητα.
Το διαρκώς αυξανόμενο κύμα υποστήριξης του ελληνικού αγώνα του 1821 οφείλεται εν πολλοίς στο κίνημα του Ρομαντισμού που επικρατούσε στην Ευρώπη εκείνη την περίοδο και στην πολιτισμική ταύτιση των Ευρωπαίων με το ελληνορωμαϊκό παρελθόν.
Ως προς τον Ρομαντισμό, εξιδανίκευε τον αγώνα των λαών για την ανεξαρτησία τους, με τις βαρβαρότητες των Οθωμανών (Ψαρά, Χίος κ.λπ.) να ευαισθητοποιούν σημαντικά τους Ευρωπαίους. Από την άλλη, ήδη από την Αναγέννηση οι λαοί της Δυτικής Ευρώπης είχαν ταυτισθεί πολιτισμικά με το ελληνορωμαϊκό παρελθόν, όντας έτοιμοι ηθικά να στηρίξουν τους λεγόμενους απογόνους των αρχαίων Ελλήνων στον αγώνα τους ενάντια στους βάρβαρους Οθωμανούς.
Σημαντικοί Φιλέλληνες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821
Οι Φιλέλληνες που ήρθαν και πολέμησαν στην Ελλάδα είναι κατά προσέγγιση 1.200, με εκπροσώπηση από διάφορες χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής (απ’ όπου έφτασε ο αφροαμερικανός Τζέιμς Τζέικομπ Γουίλιαμς). Από αυτούς, περίπου ένας στους τρεις έχασε τη ζωή του στο πεδίο της μάχης ή από συναφείς αιτίες.
Εκτός των πολεμιστών, όμως, υπήρξε κι ένας μεγάλος αριθμός από πνευματικούς, καλλιτεχνικούς και άλλους κύκλους, οι οποίοι συνέβαλαν με διάφορους τρόπους στην ενίσχυση των Ελλήνων στον αγώνα για ανεξαρτησία.
Λόρδος Βύρων
Ο Τζορτζ Γκόρντον Νόελ Μπάιρον, γνωστός ως Λόρδος Βύρων, αποτελεί για πολλούς η προσωπικότητα με απόλυτη ταύτιση με τον Φιλελληνισμό. Ο ποιητικός τρόπος σύνθεσης και σκέψης με την ονομασία «βυρωνισμός», με πρότυπο τον Λόρδο Βύρων, συνδέθηκε με τα κινήματα του Ρομαντισμού και του Φιλελευθερισμού και αναζωπύρωσε ολόκληρο το ρεύμα του Φιλελληνισμού. Μάλιστα, το εν λόγω κίνημα καθόρισε και την ελληνική σκέψη και δημιουργία, γνωρίζοντας το απόγειό του στα ελληνικά γράμματα κατά τη δεκαετία του 1860.
Όταν ενηλικιώθηκε το 1809, ο Μπάιρον ανέλαβε τη θέση του στη Βουλή των Λόρδων και στη συνέχεια ξεκίνησε μαζί με τον Τζον Χόμπχαουζ ένα μεγάλο ταξίδι στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Μεταξύ των σταθμών αυτών ήταν και η ελληνική επικράτεια.
Τον Σεπτέμβριο του 1809, ο λόρδος Μπάιρον κατέφτασε για πρώτη φορά σε ελληνικά εδάφη. Μεταξύ των περιοχών που είδε ο Μπάιρον ήταν η Πρέβεζα, τα Ιωάννινα και ο σταθμός της ζωής του μετέπειτα, το Μεσολόγγι. Σε αυτό το ταξίδι γνώρισε και τον Αλή Πασά αλλά και τους περίφημους Σουλιώτες. Στα Ιωάννινα ξεκίνησε να συνθέτει τις πρώτες στροφές της μεγάλης ποιητικής του μυθιστορίας «Childe Harold’s Pilgrimage», όπου συνέχισε στη συνέχεια του ταξιδιού του προς την Αθήνα. Στον δρόμο προς την Αθήνα ο Μπάιρον γνώριζε ήδη για εμβληματικές προσωπικότητες του ελληνικού πνεύματος, όπως ο Ρήγας Φεραίος, ο Αδαμάντιος Κοραής και ο Αθανάσιος Ψαλίδας.
Το οδοιπορικό του Μπάιρον στην Ελλάδα του εντυπώθηκε στη μνήμη. Η ελεύθερη και ανοιχτή ειλικρίνεια των Ελλήνων ερχόταν σε έντονη αντίθεση με την αγγλική επιφυλακτικότητα και υποκρισία και συνέβαλε στη διεύρυνση των απόψεών του για τους ανθρώπους και τα ήθη.
