Τα ωράρια-λάστιχο και οι απλήρωτες υπερωρίες καλά κρατούν σε σουπερμάρκετ, τράπεζες, υπηρεσίες σεκιούριτι και καθαρισμού, παρά την πολυδιαφημισμένη ψηφιακή κάρτα της κυβέρνησης
Αν πιστέψουμε όσα λένε οι κυβερνητικοί, η κυβέρνηση Μητσοτάκη, η κατεξοχήν κυβέρνηση της εργασιακής απορρύθμισης προς όφελος των εργοδοτών, που έφερε το ελαστικό δεκάωρο, το σπαστό ωράριο, την υποβάθμιση της Επιθεώρησης Εργασίας, την περαιτέρω διάβρωση των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, έκανε και ένα καλό: θέσπισε την ψηφιακή κάρτα εργασίας, δηλαδή την ψηφιακή καταγραφή του χρόνου προσέλευσης και αποχώρησης από τη δουλειά, άρα και των πραγματικών ωρών εργασίας για τους μισθωτούς, η οποία υπόσχεται να θέσει τέλος σε φαινόμενα καταστρατήγησης ωραρίου και απλήρωτων υπερωριών, ό,τι αποκαλούμε με δυο λόγια εργασιακή ζούγκλα.
Η εφαρμογή της ψηφιακής κάρτας εργασίας ξεκίνησε την 1η Ιουλίου 2022 από τις τράπεζες και τις μεγάλες εμπορικές επιχειρήσεις με πάνω από 250 εργαζόμενους. Επειδή το μέτρο στηριζόταν από τη ΓΣΕΕ συνοδεύτηκε από άφθονες επικοινωνιακές βόλτες του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Αδωνη Γεωργιάδη με κάμερες σε τράπεζες και σουπερμάρκετ και πολλή διθυραμβική ρητορική περί «επανάστασης στην αγορά εργασίας», «σημαντικής κατάκτησης των εργαζομένων» και «θεμελίωσης του σημαντικότερου ίσως όπλου απέναντι στην παραβατικότητα, το οποίο θα βοηθήσει την Επιθεώρηση Εργασίας στο έργο της αποφασιστικά». Αυτό βεβαίως που, παρότι σημαντικό, αποσιωπήθηκε ήταν ότι με την ψηφιακή κάρτα εργασίας οι επιχειρήσεις έπαυσαν να υποχρεούνται να δηλώνουν εκ των προτέρων τις αλλαγές σε ωράρια και υπερωρίες. Μπορούν να τις δηλώνουν εκ των υστέρων: άρα ο εργοδότης με την ψηφιακή κάρτα αποκτά ένα εργαλείο για να παραβιάζει κατά βούληση τα ωράρια, αναρτώντας τις υπερβάσεις εκ των υστέρων, αν θέλει, αν τον πιέζουν, αν γίνει έλεγχος…
Κι ενώ η εφαρμογή του μέτρου ξεκίνησε και συνοδεύτηκε μάλιστα από τηλεοπτική καμπάνια προκειμένου να πειστεί ο κόσμος ότι η ψηφιακή κάρτα εργασίας είναι μέτρο υπέρ των εργαζομένων –ουσιαστικά ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη, παρά τη συνολικά αντεργατική πολιτική της, υιοθέτησε κι ένα φιλεργατικό μέτρο–, βγήκε από την πρώτη εβδομάδα ο Σύλλογος Εμποροϋπαλλήλων Αθήνας (ΣΕΑ) και κατήγγειλε πράματα και θάματα. Συγκεκριμένα ανέφερε ότι από την πρώτη μέρα εφαρμογής του μέτρου οι διευθύνσεις των σουπερμάρκετ έδωσαν αναλυτικές οδηγίες προς το προσωπικό για το πώς να χτυπάει την ψηφιακή κάρτα έτσι ώστε να συνεχίζονται κανονικά όλες οι εργοδοτικές παραβιάσεις σε ωράρια, ρεπό, καταβολή αμοιβής για νυχτερινή εργασία, υπερεργασία, υπερωρίες χωρίς τίποτε από αυτά να καταγράφεται ψηφιακά και ουσιαστικά τίποτε δεν βελτιώθηκε για τους εργαζόμενους σε σχέση με πριν.
Πέρασαν έτσι 18 μήνες και το 2023 η ψηφιακή κάρτα εργασίας επεκτάθηκε στις ασφαλιστικές, τις εταιρείες σεκιούριτι και τις ΔΕΚΟ, ενώ από την 1η Απριλίου 2024 επεκτείνεται στη βιομηχανία και στο λιανεμπόριο. Στόχος κατά την κυβέρνηση είναι να επεκταθεί στην εστίαση και στον τουρισμό μες στον Ιούνιο – αν και δοκιμαστικά, να διαπιστώνονται δηλαδή οι παραβιάσεις αλλά να μην επιβάλλονται πρόστιμα για να μην πληγεί ο τζίρος του κλάδου. Πάντα κατά το κυβερνητικό αφήγημα η ψηφιακή κάρτα εργασίας θα επεκταθεί στο σύνολο της οικονομίας το 2025, «λύνοντας οριστικά το πρόβλημα της εργοδοτικής παραβατικότητας».
Είναι όμως έτσι; Οχι, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, αν κρίνουμε από μια επιστολή που έστειλε προς πάσα κατεύθυνση πριν από 15 μέρες η Ομοσπονδία Συλλόγων Εργαζομένων στις Υπηρεσίες και στο Εμπόριο (ΟΣΕΥΠΕ), η οποία επανέλαβε τις καταγγελίες στις οποίες είχαν προχωρήσει εξαρχής οι εμποροϋπάλληλοι και, επιπλέον, έκανε νέες καταγγελίες σχετικά με τα αντεργατικά όργια της εργοδοσίας στις εταιρείες σεκιούριτι και καθαριότητας, που εφαρμόζουν –υποτίθεται– την ψηφιακή κάρτα εδώ κι ένα χρόνο.
Επιχειρώντας λοιπόν να χαρτογραφήσει την πραγματικότητα σχετικά με την αυθαιρεσία της εργοδοσίας που υποκρύπτεται κάτω από την καινοτόμα ψηφιακή εφαρμογή, το Documento προσέγγισε εκπροσώπους των εμποροϋπαλλήλων, των τραπεζικών και των σεκιούριτι, οι οποίοι μας περιέγραψαν καταστάσεις χαρακτηριστικές μιας δυστοπικής αγοράς εργασίας, που δείχνουν ότι η καθιέρωση της ψηφιακής κάρτας εργασίας τίποτε δεν άλλαξε στην παραβίαση των ωραρίων και στις απλήρωτες υπερωρίες.
«Ελέγχουν εξ αποστάσεως»
Αν υπήρξαν βελτιώσεις στον ενάμιση χρόνο που εφαρμόζεται στον κλάδο τους η ψηφιακή κάρτα ρωτήσαμε την Ντίνα Γκογκάκη, πρόεδρο, και τον Μιλτιάδη Κρητικό, μέλος του ΔΣ του Συλλόγου Εμποροϋπαλλήλων Αθήνας. «Οχι» και οι δύο εξηγώντας πώς λειτουργεί.
«Λένε ότι κάνουν πάρα πολλούς ελέγχους αλλά είναι έλεγχοι ψηφιακοί, εξ αποστάσεως: μπαίνει δηλαδή ο επιθεωρητής στο σύστημα και κοιτάζει αν συμφωνούν τα δηλωμένα προγράμματα των εργαζομένων στην Εργάνη ΙΙ με τα χτυπήματα της ψηφιακής κάρτας. Ομως δεν έχουμε ελέγχους διά ζώσης, να έλθει η Επιθεώρηση Εργασίας στο σουπερμάρκετ, να δει ποιοι είναι πράγματι μέσα και δουλεύουν κι αν έχουν χτυπήσει την κάρτα τους, ή αυτοί οι έλεγχοι είναι σπάνιοι» εξήγησε η Ντ. Γκογκάκη.
«Ετσι έχουμε όλα αυτά τα φαινόμενα που έχουμε καταγγείλει: οι ταμίες να χτυπάνε κάρτα στις 20.00 και να συνεχίζουν να δουλεύουν άλλα τρία τέταρτα για να εξυπηρετήσουν πελάτες και να κλείσουν ταμείο, οι εργαζόμενοι στα κρέατα και τα τυριά να έρχονται μιάμιση ώρα πριν για να ετοιμάσουν τον χώρο αλλά να μη χτυπάνε κάρτα κι αυτός ο χρόνος εργασίας να μην καταγράφεται πουθενά, οι τετράωροι και οι εξάωροι να χτυπούν κάρτα στο τετράωρο και το εξάωρο ενώ δουλεύουν οκτάωρο, όποιος καλείται να δουλέψει στο ρεπό του ή Κυριακή να μη χτυπάει κάρτα, οι υπάλληλοι που κάνουν προώθηση να είναι μες στα μαγαζιά με ανυπόγραφες συμβάσεις της μίας μέρας και να έχουν εντολή να υπογράψουν επιτόπου τη σύμβαση αν εμφανιστεί επιθεώρηση, αλλιώς όχι» συνέχισε.
«Ακόμη κι αν έρθει όμως επιθεωρητής, υπάρχει ο κανόνας της ευέλικτης προσέλευσης που λέει ότι ο εργαζόμενος μπορεί να καθυστερήσει να χτυπήσει την κάρτα του έως και δύο ώρες σε σχέση με τη δηλωμένη ώρα προσέλευσης και να αποχωρήσει δύο ώρες μετά, χωρίς αυτό να αποτελεί παραβίαση του εργοδότη και άρα να μην επισύρει πρόστιμο» πρόσθεσε ο Μιλτ. Κρητικός. «Οπότε οι εργαζόμενοι δουλεύουν ρεπό, Κυριακές, υπερεργασία, υπερωρίες και αν δεν φαίνονται, δεν πληρώνονται. Αλλά και να φαίνονται και πάλι δεν πληρώνονται αυτοδίκαια, πρέπει να γίνει καταγγελία είτε από τον εργαζόμενο είτε από το σωματείο. Αλλά οι εργαζόμενοι φοβούνται να βγουν μπροστά γιατί οι περισσότεροι είναι προσωρινοί, τετράωροι κι εξάωροι, ελπίζουν να γίνουν μόνιμοι ή πλήρους απασχόλησης και δεν θέλουν να έρθουν σε αντιπαράθεση με τον εργοδότη. Οπότε με την ψηφιακή κάρτα αντί να βελτιωθεί η κατάσταση γινόμαστε συνένοχοι στο άγχος του εργοδότη μην περάσει ο έλεγχος και ανακαλύψει ότι δεν χτυπήσαμε την κάρτα μας» καταλήγει.
