Με τη μέση ηλικία των ευρωπαίων αγροτών να ξεπερνά πλέον τα 57 έτη και περισσότερα από 3,6 εκατομμύρια αγροκτήματα να έχουν κλείσει τα τελευταία 13 χρόνια, η ανανέωση των γενεών εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή γεωργία.
Μάλιστα, ενόψει των διαπραγματεύσεων για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) μετά το 2027, οι νέοι αγρότες ζητούν ισχυρότερη χρηματοδότηση και συγκεκριμένα μέτρα στήριξης, προκειμένου ο στόχος για αύξηση της συμμετοχής τους στο 24% έως το 2040 να μην παραμείνει μια πολιτική διακήρυξη.
Έτσι, καθώς οι διαπραγματεύσεις για τη νέα ΚΑΠ εισέρχονται σε κρίσιμη φάση, οι νέοι αγρότες της Ευρώπης κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, ζητώντας ουσιαστικές παρεμβάσεις και σημαντική χρηματοδότηση ώστε να μπορέσει η επόμενη γενιά να παραμείνει στην ύπαιθρο και να συνεχίσει να παράγει.
Οι αγρότες που έχουν υπερβεί την ηλικία συνταξιοδότησης (33,2%) διαχειρίζονται περισσότερες αγροτικές εκμεταλλεύσεις από ό,τι οι αγρότες νεαρής ηλικίας (12%)
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Νέων Γεωργών (CEJA), που εκπροσωπεί χιλιάδες νέους παραγωγούς σε ολόκληρη την Ευρώπη, εγκαινίασε πρόσφατα την εκστρατεία «24 για το 2040: Η φιλοδοξία μας, η κληρονομιά σας», με στόχο να υπενθυμίσει στους ευρωπαίους νομοθέτες ότι οι πολιτικές δεσμεύσεις από μόνες τους δεν αρκούν για να αλλάξουν τη δημογραφική εικόνα της γεωργίας.
Η εκστρατεία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θέσει ως στρατηγικό στόχο το ποσοστό των νέων αγροτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση να φτάσει το 24% έως το 2040. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερα φιλόδοξο στόχο, αν αναλογιστεί κανείς ότι σήμερα οι αγρότες ηλικίας κάτω των 40 ετών αντιστοιχούν μόλις στο 11%-12% του συνολικού αγροτικού πληθυσμού.
Αποκαλυπτικά τα στοιχεία
Τα στοιχεία που παρουσιάζουν οι οργανώσεις των νέων αγροτών αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος του προβλήματος. Από το 2010 έως το 2023 περισσότερα από 3,6 εκατομμύρια αγροκτήματα έκλεισαν σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει ανακοινώσει η Κομισιόν, το 2020 η μέση ηλικία των αγροτών στην ΕΕ ήταν τα 57 έτη, ενώ μόλις το 12% ήταν κάτω των 40 ετών. Από αυτήν την ομάδα, μόνο το 2,5% ήταν γυναίκες.
Μάλιστα, μεταξύ 2004 και 2024, το ποσοστό του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης ηλικίας άνω των 65 ετών αυξήθηκε από 16% σε 22%, ενώ το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 0-19 ετών μειώθηκε από 22% σε 20%. Η τάση αυτή επηρεάζει πολλούς τομείς, αλλά ο αντίκτυπος είναι ιδιαίτερα έντονος στις αγροτικές περιοχές και, ιδίως, στη γεωργία.
Οι αγρότες διαχειρίζονται περίπου το 40% της συνολικής χερσαίας έκτασης της ΕΕ
Η γήρανση στον τομέα της γεωργίας είναι ταχύτερη από ό,τι σε άλλους τομείς. Οι αγρότες που έχουν υπερβεί την ηλικία συνταξιοδότησης (33,2%) διαχειρίζονται πολύ περισσότερες αγροτικές εκμεταλλεύσεις από ό,τι οι αγρότες νεαρής ηλικίας (12%), αν και το ποσοστό αυτό διαφέρει μεταξύ των κρατών μελών. «Η ανισορροπία αυτή, η οποία παρατηρείται και στον τομέα της αλιείας και της υδατοκαλλιέργειας, απειλεί τη μακροπρόθεσμη επισιτιστική ασφάλεια, τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ στην παραγωγή τροφίμων, καθώς και το μέλλον των γεωργικών τοπίων της Ευρώπης», επισημαίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη στρατηγική για την ανανέωση των γενεών στη γεωργία.
Τα βασικά εμπόδια για τους νέους παραγωγούς
Διάφορα αλληλένδετα εμπόδια, όπως η πρόσβαση σε γη, οικονομικά προσιτές πιστώσεις και απαραίτητες δεξιότητες/εμπειρογνωσία αποθαρρύνουν τους νέους από το να εισέλθουν στον τομέα της γεωργίας.
Η διαδοχή των γεωργικών εκμεταλλεύσεων απαιτεί μακροπρόθεσμες επενδύσεις και συχνά ενέχει σύνθετα νομικά, οικονομικά και συναισθηματικά ζητήματα, ιδίως στις οικογενειακές γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Σε συνδυασμό με τον υψηλής έντασης κεφαλαίου χαρακτήρα της σύγχρονης γεωργίας, οι προκλήσεις αυτές αποτρέπουν πολλούς δυνητικούς νεοεισερχόμενους.
Οι αγρότες διαχειρίζονται περίπου το 40% της συνολικής χερσαίας έκτασης της ΕΕ, με αποτέλεσμα ο τομέας να βρίσκεται στο επίκεντρο της επισιτιστικής ασφάλειας, των δυναμικών αγροτικών περιοχών και των βασικών περιβαλλοντικών υπηρεσιών, όπως η ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή, η ανθεκτικότητα των υδάτων και η διατήρηση της βιοποικιλότητας.
Με την ενεργό εκμετάλλευση της γης, μειώνουν επίσης τους κινδύνους ακραίων κλιματικών φαινομένων και ενισχύουν την ανθεκτικότητα των αγροτικών περιοχών. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στις εξόχως απόκεντρες περιοχές της Ένωσης, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη γεωργία και είναι περισσότερο ευάλωτες σε κλιματικά φαινόμενα και φυσικές καταστροφές.
