Ανησυχία για την πορεία του διεθνούς καθεστώτος πυρηνικής ασφάλειας προκαλεί η απόφαση του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ να εξετάσει την επανέναρξη των πυρηνικών δοκιμών, για πρώτη φορά από το 1992. Ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς εμφανίστηκε σήμερα να στηρίζει ανοιχτά αυτήν την προοπτική, δηλώνοντας ότι «η διασφάλιση της λειτουργικότητας του αμερικανικού πυρηνικού οπλοστασίου» αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα εθνικής ασφάλειας. Η δήλωση ειπώθηκε έξω από τον Λευκό Οίκο, σε μια περίοδο όπου η αντιπαράθεση με τη Ρωσία και την Κίνα βρίσκεται σε νέα φάση ισχύος και συμβολισμών.
Και το μήνυμα που εκπέμπεται είναι επικίνδυνο.
Η διεθνής αρχιτεκτονική ελέγχου όπλων έχει ήδη υποχωρήσει
Από το 2023, η Ρωσία έχει αναστείλει την επικύρωση της Συνθήκης για την Πλήρη Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών. Η Συνθήκη δεν έχει ποτέ κυρωθεί από τις ΗΠΑ, παρότι τυπικά σέβονταν την εθελοντική παύση των δοκιμών από το 1992. Η Κίνα, παρά την τυπική δέσμευση, αναβαθμίζει τις εγκαταστάσεις της στο πεδίο Lop Nur, επενδύοντας σε υποδομές που επιτρέπουν δοκιμές χαμηλής απόδοσης χωρίς πλήρη πυρηνική έκρηξη.
Το περιβάλλον δεν είναι σταθερό. Η ισορροπία είναι λεπτή. Με την επανέναρξη δοκιμών, αυτή η ισορροπία δεν θα αμφισβητηθεί απλώς. Θα καταρρεύσει.
Ο Οργανισμός CTBTO προειδοποίησε ξεκάθαρα ότι «η διεξαγωγή εκρηκτικής πυρηνικής δοκιμής από οποιοδήποτε κράτος θα είχε αρνητικές συνέπειες για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια». Δεν πρόκειται για λεκτικό σχήμα. Το σύστημα παγκόσμιας παρακολούθησης του CTBTO βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία. Το νόημα της δήλωσης είναι σαφές: αν γίνει δοκιμή, θα το ξέρουν όλοι. Και τότε, θα πρέπει να φανεί ποιος θα απαντήσει.
Πολιτική επιλογή
Οι πυρηνικοί επιστήμονες και οι αναλυτές ελέγχου εξοπλισμών έχουν τοποθετηθεί: Οι ΗΠΑ ξοδεύουν κάθε χρόνο δισεκατομμύρια δολάρια για δοκιμές σε υπόγειες εγκαταστάσεις χωρίς πυρηνική αντίδραση, για προσομοιώσεις υψηλής απόδοσης και για ανάλυση της μικροδομής των υλικών.
Η επιλογή επιστροφής στις εκρηκτικές δοκιμές δεν προσθέτει ασφάλεια. Είναι επίδειξη ισχύος και μάλιστα ιδιαίτερα επικίνδυνη.
Στη διεθνή πολιτική, τέτοιου είδους μηνύματα σπάνια μένουν αναπάντητα. Αν οι ΗΠΑ προβούν σε δοκιμή, θα δώσουν πολιτικό επιχείρημα στη Ρωσία να πράξει το ίδιο. Αν η Ρωσία το πράξει, η Κίνα δεν θα μείνει ουδέτερη. Το ντόμινο είναι προβλέψιμο. Η επαναφορά των δοκιμών δεν θα επαναφέρει «ισορροπία». Θα επιταχύνει τον ανταγωνισμό.
Στη Γαλλία, όπου η πυρηνική στρατηγική αποτελεί βασικό πυλώνα εθνικής ισχύος, η κάλυψη ήταν προσεκτική αλλά αιχμηρή. Το Le Monde συνέδεσε ευθέως τη δήλωση Τραμπ με την ανάγκη του να εμφανιστεί σε θέση ισχύος λίγο πριν τη συνάντηση με τον Σι Τζινπίνγκ.
